Ciekawe odkrycie 2025

Dobiegł końca remont dachu zabytkowego domu znajdującego się przy ulicy Rybaki 26 w Czarnkowie. Przy wzmacnianiu krokwi na poddaszu firma budowlana wykonująca prace odkryła dokumenty dotyczące Powiatowej Kasy Chorych z lat 20. XX wieku, które w drugim tygodniu stycznia przekazano Muzeum Ziemi Czarnkowskiej. Darczyńcą tych dokumentów była Joanna Nowicka, która od lat interesuje się historią tego obiektu i mieszka w nim od urodzenia.

Wśród odkrytych materiałów można zobaczyć głównie poświadczenia członkostwa Powiatowej Kasy Chorych w Czarnkowie i jej filii we Wieleniu, które potwierdzają ubezpieczenia pracownicze zatrudnionych oraz ich rodzin. Przewijają się w tych dokumentach nazwiska osób pracujących w latach 20. XX wieku, zarówno u osób prywatnych, jak również w zakładach pracy w Czarnkowie i sąsiednich miejscowościach. Zachowały się również recepty wydawane przez znanych przedwojennych czarnkowskich i wieleńskich lekarzy, aptekarzy, stomatologów czy też okulistów (m.in. Jan Klera, M. Bdziołkówna z Czarnkowa, Victor Kasior i P.W. Wolff z Wielenia).

Dokładnie 11 stycznia 2025 roku obchodziliśmy 105. rocznicę podpisania przez Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego i Premiera Jędrzeja Moraczewskiego dekretu o obowiązkowym ubezpieczeniu pracowników na wypadek choroby. Wydany dwa miesiące po odzyskaniu niepodległości pierwszy akt prawny miał gwarantować pracownikom i ich rodzinom pomoc lekarską, leczenie szpitalne oraz zasiłek chorobowy. Ponieważ Piłsudski nie przekazał go do zatwierdzenia Sejmowi II Rzeczypospolitej, historycy uznali, że początek ubezpieczeń w Polsce rozpoczął się dokładnie 19 maja 1920 roku, czyli w dniu wydania ustawy o obowiązkowym ubezpieczeniu na wypadek choroby. W świetle nowej ustawy zaczęto tworzyć Kasy Chorych, które były instytucjami ubezpieczeniowymi finansującymi opiekę zdrowotną swoim ubezpieczonym członkom. Obowiązkowemu ubezpieczeniu podlegały osoby, które były zatrudnione na podstawie stosunku pracy i posiadały stałe miejsce zatrudnienia w okręgu danej kasy. Byli to m.in. robotnicy, służący, czeladnicy, pracownicy i urzędnicy biurowi i techniczni, kierownicy i dyrektorzy zatrudnieni w przemyśle, rzemiośle, górnictwie, handlu i komunikacji, pracownicy zatrudnieni w bankach, magazynach, sklepach, aptekach, robotnicy rolni i leśni - stali i sezonowi, nauczyciele, wychowawcy wszelkich zakładów naukowych i wychowawczych. Jedno jest pewne, instytucja Kas Chorych i ubezpieczenia zdrowotnego zapoczątkowały nową erę w rozwoju ustawodawstwa socjalnego, pomimo sprzeciwu społeczeństwa polskiego. Z czasem lekarze, którzy świadczyli swoje usługi w ramach utworzonych kas, nie byli zachwyceni z obowiązujących przepisów, ponieważ sprowadzono ich do roli pracowników najemnych klas, a co za tym idzie zaoferowano im niższe wynagrodzenie za wykonywaną pracę. W latach 30. XX wieku pojawiły się znaczne kłopoty finansowe wynikające z nieracjonalnego gospodarowania budżetem czy składkami pacjentów. Zgodnie z ideą ustawy z dnia 19 maja 1920 roku był przymus ubezpieczenia większego ogółu społeczeństwa oraz duża oferta świadczeń za niewspółmierny mały budżet. Intencją powyższego aktu prawnego była produkcja jak największej liczby ubezpieczonych, a efektem tego działania miało być nagromadzenie sporej ilości składek. Szukając oszczędności zaniżano ceny świadczeń jakie płacono świadczeniodawcom. W takich okolicznościach lekarze zaczęli protestować, ponieważ ówczesny system przestał być zgodny z ich etyką zawodową. Krach gospodarczy i szalejąca inflacja w latach 30. ubiegłego wieku spowodowała, że wprowadzony system ubezpieczeniowy zawiódł całkowicie i został wchłonięty przez inne normy prawne. Wkrótce została uchwalona nowa ustawa z dnia 28 marca 1933 roku o ubezpieczeniu społecznym.

Budynek, w którym w latach 1919-1932 mieściła się Powiatowa Kasa Chorych wybudowany został w 1913 roku. Na parterze znajdowały się lokale biurowe, a na pierwszym piętrze mieszkanie służbowe dla kierownika Kasy Chorych. Ubezpieczeni mieli do dyspozycji kilku lekarzy świadczących swoje usługi. W przypadku nagłej interwencji lekarze kierowali chorego na leczenia szpitalne. Powiatowa Kasa Chorych powiatu czarnkowskiego nosiła dokładnie nazwę: "Powiatowa Kasa Chorych w Czarnkowie". Funkcjonowała według określonego statutu. Oprócz siedziby w mieście posiadała również filię we Wieleniu, które podlegały wspólnie radzie zarządzającej. Po uiszczeniu odpowiednich składek kasa udzielała swoim członkom odpowiedniej pomocy zgodnie z przepisami prawa. Oprócz podstawowych badań i zapewnionego leczenia szpitalnego ubezpieczenie obejmowało również dostarczanie chorym odpowiednich lekarstw, środków opatrunkowych czy też okularów.

Tego typu odkrycia ubogacają naszą lokalną historię. Trzeba przyznać, że wciąż wzbudzają zainteresowanie wśród mieszkańców, którzy w tym przypadku przyjęli właściwą postawę dzieląc się historią odkrycia i samymi materiałami z muzeum. Dokumenty te zostaną poddane odpowiedniej weryfikacji i selekcji, a przede wszystkim zabezpieczeniu, by w przyszłości mogły posłużyć innym.
Romka Bartkowiak
Muzeum Ziemi Czarnkowskiej

Odkryte dokumenty dotyczącej Powiatowej Kasy Chorych w Czarnkowie
(Fot. Joanna Nowicka)
Jeden z odnalezionych dokumentów
(Fot. Romka Bartkowiak)
Na tle budynku Powiatowej Kasy Chorych
- po środku ks. kanonik Mikołaj Swinarski, po prawej prezes Antoni Słodowy,
pracownicy, członkowie i goniec - lata międzywojenne
(Fot. ze zbiorów Towarzystwa Miłośników Historii Czarnkowa)
Budynek siedziby Powiatowej Kasy Chorych - lata 80. XX wieku
(Fot. Przemysław Ożegowski)
Budynek siedziby Powiatowej Kasy Chorych - obecnie
(Fot. Marcin Małecki)