Haft czarnkowski na wystawie 2025

W sobotę, 11 października 2025 roku, w Muzeum Ziemi Czarnkowskiej odbył się finisaż projektu "Skarb Przybylskiego. Haft ludowy z czarnkowszczyzny" z rozstrzygnięciem konkursu "Haft czarnkowski - stare w NOWEJ odsłonie". Liczni zebrani goście poznali przepiękne prace z motywem haftu czarnkowskiego, który odnalazł się nie tylko w tradycyjnej formie, ale także na glinie, szkle czy płótnie malarskim.

W 1939 roku czarnkowski nauczyciel Henryk Przybylski zebrał i opracował około sto oryginalnych wzorów hafciarskich z okolic Czarnkowa. Po wybuchu II wojny światowej, obawiając się o swoje bezpieczeństwo, uciekł do Szamotuł, gdzie przeżył wojnę pod zmienionym nazwiskiem. Swoje liczne prace i projekty przed wyjazdem ukrył w starym garnku zakopanym na polu. Część jego rysunków przetrwała wojnę i po wielu latach trafiła do Muzeum Ziemi Czarnkowskiej.

Unikatowy w skali kraju zbiór rysunków i jego niezwykła historia natchnęła pracowników czarnkowskiego muzeum do wzmożonej pracy w celu popularyzacji tego niesamowitego fragmentu lokalnego dziedzictwa. Wniosek złożony do ministerialnego konkursu "EtnoPolska 2025" zajął pierwsze miejsce na blisko dwa i pół tysiąca propozycji z całego kraju. Dzięki pozyskanym w ten sposób środkom udało się przeprowadzić szereg działań. Jeszcze w marcu na Placu Wolności stanęła wystawa plenerowa "Skarb Przybylskiego", na której można było zapoznać się z historią Henryka Przybylskiego i poznać część wzorów. Wkrótce potem w muzeum otwarta została wystawa czasowa, którą nadal można oglądać. Wystawione zostały na niej oryginalne rysunki, a także rekonstrukcje autorstwa hafciarek Mileny Kolat - Rzepeckiej i Alicji Gniazdowskiej. Ukazało się także wydawnictwo "Haft ludowy z Czarnkowa i okolic", które zostało przekazane lokalnym bibliotekom, a także udostępnione w postaci cyfrowej na stronie Muzeum Ziemi Czarnkowskiej. Działania te wpisały się w pierwszą fazę projektu - przybliżenie społeczności zapomnianej historii czarnkowskiego haftu.

Faza druga, znacznie ambitniejsza, zakłada ożywienie w Czarnkowie zapomnianej sztuki haftowania na tiulu. W maju zawiązała się warsztatowa grupa "wyszywoczek", które pod kierunkiem Mileny Kolat - Rzepeckiej zgłębiały tajniki rzemiosła. W ramach spotkań grupy odbyła się także wizyta studyjna w Muzeum Okręgowym w Lesznie, które posiada dużą kolekcję haftowanych czepków tiulowych. Czarnkowskie hafciarki szybko odnalazły się w prężnie rozwijającym się środowisku hafciarskim, prezentując swoje prace na konkursie w Szamotułach.

Oprócz tradycyjnego podejścia do wzorów Przybylskiego pracownicy muzeum zaproponowali nowatorskie podejście ogłaszając konkurs "Haft czarnkowski - stare w NOWEJ odsłonie". Zadaniem uczestników było zinterpretowanie tradycyjnych wzorów poprzez umieszczenie ich w nowoczesnym kontekście. Wśród zgłoszonych prac znajdowały się wisiorki, kolczyki, malowane elementy zastawy stołowej i wiele innych. Konkurs wykazał duży potencjał wzorów Przybylskiego jako swoistego "znaku graficznego" charakterystycznego dla czarnkowszczyzny. Jury w składzie Milena Kolat - Rzepecka oraz Karolina Rążewska - Golik po obejrzeniu 49 prac 32 autorów postanowiły nagrodzić Agnieszkę Plachę i Magdalenę Łuczak za tradycję i nowatorskie podejście do tematu. Przyznano też wyróżnienia, które otrzymały Michalina Pieczyńska - Chamczyk, Alicja Gniazdowska, Zofia Bartkowiak, Liliana Kacprzak i Yelyzaveta Paustovska. Podczas finisażu podziękowania otrzymały Milena Kolat - Rzepecka za wsparcie i opiekę nad projektem oraz Liliana Helwich za pomoc przy pisaniu projektu, który okazał się najlepszy wśród ponad 2400 projektów.

Wszystkie działania podsumowano na sobotnim finisażu. Na otwartej tego dnia wystawie wieńczącej projekt można zobaczyć jak przebiegały poszczególne kroki w postaci fotorelacji. Zademonstrowane zostały nadesłane prace konkursowe oraz prace członkiń i członków grupy warsztatowej. Podczas wydarzenia kierownik Muzeum Ziemi Czarnkowskiej Karolina Rążewska - Golik podziękowała wszystkim osobom zaangażowanym w realizację projektu. Finisaż projektu nie oznacza końca działań Muzeum Ziemi Czarnkowskiej związanych z dziedzictwem czarnkowskich hafciarek i Henryka Przybylskiego. Zawiązana grupa nie kończy swej działalności. Pracownicy muzeum już szykują następne inicjatywy, których celem ma być upamiętnienie i rozsławienie haftu czarnkowskiego w całej Polsce. Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Narodowego Centrum Kultury "EtnoPolska" edycja 2025.
Mikołaj Kułakowski
Muzeum Ziemi Czarnkowskiej