Przeciw destrukcji i zapomnieniu 2025

Od 1983 roku w kwietniu obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków. Dzień ten, świętowany w większości krajów świata, został ustanowiony przez Komitet Wykonawczy Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków ICOMOS, a jego datę 18 kwietnia wpisano do rejestru ważnych dat o znaczeniu dla całego świata. Jego głównym celem jest kultywowanie tradycji dbałości o otaczające nas zabytki i przybliżenie społeczeństwu zagadnień związanych z ochroną dziedzictwa kulturowego.

Międzynarodowy Dzień Ochrony Zabytków to święto wszystkich, którzy z pasją i zaangażowaniem działają na rzecz zachowania i ochrony dziedzictwa kulturowego dla przyszłych pokoleń. Święto to obchodzą przede wszystkim konserwatorzy, historycy sztuki, historycy, archeolodzy, urbaniści, właściciele obiektów zabytkowych, przedstawiciele innych zawodów pracujących na rzecz zabytków, społeczni opiekunowie zabytków, lokalne stowarzyszenia oraz wszyscy ci, którzy wkładają wiele wysiłku i pasji w ratowanie zabytków. Główne obchody Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków rozpoczęły się już 7 i 8 kwietnia w Muzeum Zamkowym Sandomierzu. Podczas uroczystości wręczono odznaczenia państwowe z udziałem przedstawicieli Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Narodowego Instytutu Dziedzictwa, wojewódzkich urzędów konserwatorskich oraz zarządców instytucji kultury. W ramach obchodów organizowane są prelekcje oraz konferencje poświęcone  promowaniu dziedzictwa kulturowego.

Od lat pracownicy Muzeum Ziemi Czarnkowskiej współpracują z regionalistami, pasjonatami i społecznymi opiekunami zabytków, którzy zabiegają o zachowanie zabytków w jak najlepszym stanie. Wspólnie sprawują opiekę nad zabytkami, doglądają ich, pomagają przy realizacji prac przy zabytku, począwszy od codziennych zadań porządkowych po wszelkiego rodzaju prace budowlane, biorą też udział w pracach konserwatorskich i badaniach archeologicznych. Informują służby konserwatorskie o stanie zachowania obiektów, w sytuacji zagrożeń dla zabytku powiadamiają odpowiednie instytucje.

18 kwietnia jest idealnym momentem, żeby przypomnieć sobie, jakie zabytki znajdują się w naszym regionie. Na terenie Czarnkowa znajduje się ponad 300 obiektów zabytkowych, które podlegają ochronie konserwatorskiej. Zaliczamy do nich zabytki nieruchome, między innymi budynki użyteczności publicznej, kamienice, domy mieszkalne, historyczny układ urbanistyczny, obiekty techniki, cmentarze oraz zabytki ruchome, między innymi wyposażenie wnętrza kościoła, pamiątki historyczne, nagrobki czy też detale architektoniczne oraz zabytki archeologiczne, takie jak osady, grodziska, cmentarzyska, skarby, itp. W 2021 roku z ramienia Urzędu Miasta Czarnków został opracowany przewodnik po Czarnkowie, w którym wytyczono 4 szlaki historyczno - turystyczne, które uwzględniają cenne obiekty zabytkowe, będące trwałymi świadkami historii i tradycji naszego regionu. Nie sposób też nie wspomnieć w tym dniu o inicjatywach społecznych polegających na podejmowaniu prac, które służą zabezpieczeniu zabytków. Od 2023 roku Muzeum Ziemi Czarnkowskiej i Towarzystwo Miłośników Historii Czarnkowa prowadzą prace porządkowe i zabezpieczające wewnątrz żydowskiego domu przedpogrzebowego w Czarnkowie. W porozumieniu z Gminą Wyznaniową Żydowską w Szczecinie planowane są działania, które pozwolą przeprowadzić remont dachu tego budynku. Sporządzany co 4 lata dla Czarnkowa gminny program opieki nad zabytkami uwzględnia również przeprowadzenie kompleksowych prac konserwatorskich i robót budowlanych, a także adaptacji tego budynku na cele kulturalno - oświatowe lub muzealne związane np. z historią społeczności żydowskiej w mieście i regionie.

Przygotowywany na najbliższe lata Program Rewitalizacji Miasta Czarnkowa zwraca uwagę na dziedzictwo kulturowe, w tym zabytki, które świadczą o naszej tożsamości lokalnej i stanowią niezwykłą atrakcję turystyczną regionu. Przewiduje się na terenie miasta oznakowanie obiektów zabytkowych oraz wydanie publikacji promocyjnej o najważniejszych zabytkach Czarnkowa.

Zabytki pełnią ważną rolę w otaczającym nas świecie. W przestrzeni miasta są dziedzictwem lokalnej społeczności stanowiąc pomost między przeszłością a teraźniejszością. Większość z nas nie chce się z nimi identyfikować, ale każdy z nas z nich korzysta. Szkoda, bo brak utożsamiania się z nimi może skutkować tym, że w praktyce pozwalamy na ich bezpowrotne zniszczenie. Z roku na rok jest ich mniej, ulegają destrukcji, zapomnieniu, odchodzą też ludzie posiadający umiejętności, a wraz z nimi wiedza o dawnych technikach budowania, materiałach i rzemieślniczych technikach. Budujące jest jednak to, że wśród lokalnej społeczności Czarnkowa są ludzie, którzy bezinteresownie poświęcają swój wolny czas na ratowanie zabytków.
Romka Bartkowiak
Muzeum Ziemi Czarnkowskiej