Przeszłość pod drzewami 2026

Odkrywajmy przeszłość wspólnie, razem, bez uprzedzeń, ale działajmy, bo wkrótce staniemy się jej częścią i będziemy szczęściarzami, gdy po kilku milionach lat pozostanie po nas wyraźny ślad (…).
"Komu potrzeba jest przeszłość", Poznań 2006 r.

"Przeszłość pod drzewami. Cmentarzysko ludności kultury łużyckiej w Czarnkowie" to tytuł nowej wystawy plenerowej przygotowanej przez Muzeum Ziemi Czarnkowskiej.

Ekspozycja składa się z dwudziestu czterech plansz, na których przedstawiono wyniki badań archeologicznych prowadzonych w 1935 roku przez znaną i cenioną w Wielkopolsce archeolożkę dr Aleksandrę Karpińską. Wystawa została wzbogacona o zdjęcia i materiały archiwalne pochodzące ze zbiorów Muzeum Archeologicznego w Poznaniu, które nigdy nie były prezentowane w Czarnkowie. Na planszach ujęto również współczesne fotografie wybranych zabytków archeologicznych odkrytych podczas tych wykopalisk.

W 1887 roku w lasku miejskim (obecnie Park Miejski im. Stanisława Staszica) natrafiono przypadkowo na pradziejowe groby ciałopalne. Nikt wówczas nie spodziewał się, że za około 50 lat w tym samym miejscu rozpoczną się bardzo ważne dla regionu nadnoteckiego wykopaliska. Po zdjęciu wierzchniej warstwy ziemi archeolodzy odkryli rozległą nekropolię należącą do ludności kultury łużyckiej z późnej epoki brązu i wczesnej epoki żelaza.

Dr Aleksandra Karpińska swoje życie poświęciła pracy badawczej, odkrywaniu przeszłości i przywracaniu pamięci o tych, którzy tę przeszłość tworzyli. Oddelegowana przez Dział Przedhistoryczny Muzeum Wielkopolskiego prowadziła liczne badania archeologiczne w Wielkopolsce, na Pomorzu i Kujawach. Jednak za najważniejsze jej wykopaliska uznano badania na cmentarzysku kultury łużyckiej w Czarnkowie, gdzie odkryto dużą ilość grobów ciałopalnych - 214. To stanowisko archeologiczne stało się kluczowym źródłem wiedzy archeologicznej o wierzeniach, obrzędach pogrzebowych i strukturze społecznej ludności zamieszkującej nasze tereny 3 tysiące lat temu. Karpińska pozostawiła po sobie niezwykły dorobek naukowy w postaci dokumentacji, w której oprócz zachowanych zdjęć z badań znalazły się notatki, dzienniki badań oraz wstępne opracowania materiałów archeologicznych, przydatne dla adeptów archeologii. Niezwykłym materiałem badawczym są zachowane do dziś zabytki archeologiczne takie jak urny (popielnice) wraz z przystawkami grobowymi oraz towarzyszące im przedmioty metalowe typu szpile brązowe, haczyki do wędek, brzytwy itp. Dziś już wiemy, że były to pierwsze i zapewne ostatnie na taką skalę badania archeologiczne w Czarnkowie, które przyczyniły się do poznania najstarszych dziejów naszego regionu.

Komu w ogóle potrzebna jest ta przeszłość? Czy tylko archeologom, historykom, regionalistom? Przeszłość potrzebna jest nam wszystkim i pomaga zrozumieć kim naprawdę jesteśmy. Badania Karpińskiej pozwoliły myśleć o archeologii nie tylko przez pryzmat wydobywania, gromadzenia i kolekcjonowania zabytków archeologicznych, ale o archeologii jako dziedzinie nauki, która ma istotny wpływ na budowanie naszej tożsamości i wzmacnianie poczucia więzi z danym miejscem. Trzeba pamiętać, że archeologia to nie tylko artefakty wyciągane z ziemi, to przede wszystkim nauka o człowieku i jego  życiu, który pozostawił po sobie wyraźny ślad. Na podstawie tego, co odkrywamy tworzymy narrację o tym, co było, ale co jeszcze jest przed nami. Co mogłoby być wykorzystane do dalszych działań badawczych. Dzięki badaniom archeologicznym możemy analizować pewne procesy rozwojowe, które doprowadziły do ukształtowania obecnych form naszego życia społecznego i kulturowego.

Wystawa "Przeszłość pod drzewami (...) " to niezwykła podróż do przeszłości, która przekazuje istotne treści. W tej przeszłości i utrwalonych już wzorcach kulturowych zakorzeniona jest nasza lokalna historia i tożsamość
Romka Bartkowiak
Muzeum Ziemi Czarnkowskiej