Śladami kolejki wąskotorowej 2025

W okresie międzywojennym na terenie Nadleśnictwa Promno (obecnie Nadleśnictwo Sarbia) wybudowano kolejkę wąskotorową łączącą kopalnię w Osuchu z miejscem przeładunkowym przy linii normalnotorowej, którą następnie rozbudowano do Walkowic.

Żwirownię walkowicką, której oficjalne otwarcie nastąpiło 14 lipca 1935 roku, stworzono po wyczerpaniu się kopalni żwiru w Osuchu. Była samodzielnym przedsiębiorstwem służącym do wytwarzania żwiru dla linii PKP, gdzie w sezonie przy wydobyciu pracowało około 300 osób. Pozyskiwała żwir, piasek żwirowy, piasek drobny i kamienie polne. Przerabiała również kamień polny na tłuczeń oraz wykonywała wyroby betonowe. Wydobyty materiał w ilości około 50 000 metrów sześciennych rocznie do Osucha transportowano na odcinku około 11 kilometrów kolejką wąskotorową, która wyposażona była w znaki drogowe i sygnalizacyjne zgodne z przepisami linii wąskotorowych. Na jednotorowej linii w połowie drogi zlokalizowano mijankę, aby pociągi jadące z przeciwnych kierunków bezpiecznie mogły się minąć. Pociąg przybywający pierwszy na mijankę czekał do momentu przybycia na mijankę pociągu jadącego z przeciwnego kierunku. W Osuchu, gdzie znajdowały się łamacze kamienia, betoniarnia, parowozownia z dwoma stanowiskami, kuźnia, stalownia, magazyny, piwnica do materiałów pędnych oraz biura, odbywało się przeładowanie materiału z wysokiej rampy bezpośrednio do wagonów normalnotorowych stojących na bocznicy, z której parowóz zabierał je do stacji PKP w Czarnkowie. Według przekazów ustnych kolejka działała do początku lat 60. XX wieku.

Po dawnej kolejce i żwirowni w Osuchu pozostały jedynie ruiny urządzeń służących do przeładunku żwiru z kolejki wąskotorowej na normalnotorowych oraz droga, która obecnie przez leśników i mieszkańców Osucha i Romanowa nazywana jest "kolejką". Jej przebieg częściowo pokrywa się również ze ścieżką edukacyjną wytyczoną na terenie Nadleśnictwa Sarbia w 2023 roku. W gminie Czarnków znajduje się wiele obiektów historycznych i przyrodniczych, które są odwiedzane przez spacerowiczów i miłośników nordig walking i zdrowego trybu życia. Kto wie, może również ta trasa śladami kolejki wąskotorowej stanie się miłą atrakcją miłośników wędrówek z kijkami i pasjonatów historii.
Romka Bartkowiak
Muzeum Ziemi Czarnkowskiej

Nasyp po dawnej linii normalnotorowej, po prawej stronie bocznica,
na której odbywał się przeładunek żwiru z kolejki wąskotorowej na kolej normalnotorową
(Fot. Michał Bartkowiak)

Resztki urządzenia służącego do przeładunku żwiru z kolejki wąsko na normalnotorową
(Fot. Michał Bartkowiak)

Resztki urządzenia służącego do przeładunku żwiru z kolejki wąsko na normalnotorową
(Fot. Michał Bartkowiak)

Resztki urządzenia służącego do przeładunku żwiru z kolejki wąsko na normalnotorową
(Fot. Michał Bartkowiak)

Resztki urządzenia służącego do przeładunku żwiru z kolejki wąsko na normalnotorową
(Fot. Michał Bartkowiak)

"Kolejka" na archiwalnej mapie topograficznej z lat 30. XX wieku
(Oprac. Romka Bartkowiak)

Pozostałości żwirowni w Osuchu oraz wąskotorówki na numerycznym modelu terenu
(Oprac. Romka Bartkowiak)